De binnenhavens van Arnhem, Nijmegen en Tiel gaan intensiever samenwerken onder de vlag Gelreport

Het doel? Capaciteit slimmer benutten, verduurzaming versnellen en beter voorbereid zijn op toekomstige uitdagingen. Quinten Hendriks van provincie Gelderland legt uit wat er al gebeurt en wat de volgende stappen zijn.

De havens van Arnhem en Nijmegen werken operationeel al een tijd samen. “Ze hebben één groep havenmeesters en hetzelfde havenmanagementsysteem”, zegt Quinten Hendriks, projectleider Mobiliteit, logistiek en goederenvervoer bij provincie Gelderland. “Met de verwachte groei vanuit de zeehavens richting Gelderland en de schaarste aan ruimte rondom de havens, groeide de wens om krachten te bundelen en slimmer te werken.”

Samenwerking op thema’s

In 2023 spraken Arnhem, Nijmegen, Tiel en de provincie bestuurlijk uit dat ze de stap naar een verdere samenwerking wilden verkennen. “Uit onderzoek van Movares bleek samenwerking kansrijk op thema’s als goederenvervoer en logistiek, efficiënt ruimtegebruik, bereikbaarheid, digitalisering en klimaatverandering. Havens kunnen bijvoorbeeld samen ICT inkopen en data delen, of hun ruimte efficiënt gebruiken en samen de overgang naar zero-emissievaart stimuleren.

Ook landelijk en internationaal heeft een samenwerking een positief effect op de zichtbaarheid en positie van de havens. Eerdere samenwerkingen van binnenhavens in Brabant en Overijssel bleken bijvoorbeeld al succesvol. Een sterke samenwerking in de Gelderse havens versterkt de goederencorridor van de haven van Rotterdam naar Duitsland, waarin Gelderland een centrale ligging heeft.

Van tekentafel naar de kade

De partijen kozen voor een samenwerkingsconvenant tot en met 2029. Tijdens een bijeenkomst over duurzame binnenhavens half september introduceerde de provincie de samenwerking. Hendriks: “We bouwen aan een netwerk en vragen: waar zitten bedrijven mee en welke doelen delen we?”

Per thema wordt een werkgroep opgericht. “We bekijken welke bedrijven een thema raakt en welke samenwerking zinvol is om de doelen te halen.” De provincie zal daarin soms meezoeken naar een oplossing, in andere gevallen vooral faciliterend optreden. De samenwerking staat ook open voor andere havengemeenten. “We willen als Gelderland samen sterk staan. Ook kleinere gemeenten moeten kunnen aansluiten.”

Duurzame vaart: van proef naar opschaling

Toewerken naar een zero-emissie binnenhaven is een belangrijk onderwerp. Op het gebied van verduurzaming worden al stappen gezet. Zo kwam op Industrieterrein Medel in Tiel een smart energy hub tot stand.

Hendriks: “En er varen nu al twee batterij-elektrische schepen en één waterstofschip. Juist als overheid heb je nu de taak om te stimuleren dat daar een beweging op gang komt waar de markt in mee kan gaan.”

Logistiek en ruimte: keuzes maken

De provincie stimuleert vervoer over water, onder meer via een logistiek makelaar en regelingen om stromen te bundelen. “Samen met Topsector Logistiek helpen we verladers en vervoerders: hoe krijg je lading over water en maak je je concept robuuster?”

Op het water is nog ruimte, op de kades niet altijd. “Er is bij containeroverslag nog capaciteit, maar de druk op fysieke ruimte voor opslag en buffering neemt toe.” Dat wringt soms met andere opgaven. “We moeten zuinig zijn op havengebieden. Het piept en kraakt nog niet, maar je moet strategisch omgaan met gebieden waar havenactiviteiten plaatsvinden of -vonden. Je wilt die functie ook voor de toekomst behouden”, vindt Hendriks.

Digitalisering en veiligheid

Digitalisering begint met de basis. “Door meer inzicht in data weet je hoe je kunt voorsorteren op toekomstige scenario’s. Zo kun je bijvoorbeeld nadenken hoe je omgaat met laag- of hoogwaterstanden. Met meer data-inzicht kijk je breder dan de grenzen van één haven.” Een visie op data is belangrijk, vindt Hendriks.

Ook cyberdreiging is reëel en onderwerp van de samenwerking. “Als Nijmegen één of twee dagen plat zou liggen door een cyberaanval, krijg je file op de Maas. Cybersecurity is dus een basisvereiste.”

Drie havens, drie profielen

Samenwerken over gemeentegrenzen vraagt schakelen. “Je merkt cultuurverschillen. Die verschillen vullen elkaar aan, maar maken prioriteiten stellen soms uitdagend.”

Ook de ambities verschillen per haven. Arnhem richt zich op energie en de maritieme maakindustrie. De industriële haven van Tiel heeft veel potentie voor circulaire activiteiten. “En de ligging achter de sluis van het Amsterdam-Rijnkanaal geeft Tiel een draaischijffunctie tussen Amsterdam en de Waal.” Nijmegen ontwikkelt zich als containerhub en kijkt naar toekomstige samenwerkingen met omliggende havens. De binnenhaven is een belangrijk logistiek knooppunt voor de regio. Dankzij de unieke ligging aan het Maas-Waal Kanaal, binnen een werklocatie met circulaire bedrijvigheid, vervult de haven een centrale rol in de regionale logistiek. De haven wil haar positie als duurzaam logistiek knooppunt versterken, met meer watergebonden bedrijvigheid en een stap richting vergroening van de logistiek.

De provinciale lijn in al die visies is nuchter: “Ontlast de weg en kies voor duurzaam transport over water. Of dat via Tiel, Nijmegen of een andere haven gaat, maakt minder uit zolang de afstemming goed is.” En juist daar is Gelreport voor opgericht.

Oproep aan de branche

Hendriks’ boodschap aan ondernemers en gemeenten is direct: “We kunnen stimuleren, aanjagen en faciliteren, maar het gaat om wat bedrijven zelf doen. Laat weten waar je tegenaan loopt en waar we elkaar kunnen versterken.”

Totdat de website van Gelreport online is, kunnen geïnteresseerden via het provincieloket contact opnemen of vragen stellen.