Hoe complexer de logistiek, hoe belangrijker de mens

Technologie en AI veranderen de sector, de menselijke samenwerking maakt het verschil.

Tijdens het gezamenlijke jaarevent van de Gelderse netwerkorganisatie Logistics Valley en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) werd vooruitgekeken naar de toekomst van de logistiek. De belangrijkste conclusie: technologie en AI gaan de sector ingrijpend veranderen, maar samenwerking tussen mensen wordt belangrijker dan ooit. Tijdens het event kregen bezoekers een voorproefje van hoe dat eruit gaat zien.

‘De logistieke toekomst in beweging’. Het thema van het gezamenlijke jaarevent van de HAN en Logistics Valley klinkt bijna als een understatement, zegt dagvoorzitter Roger van Hoesel tijdens zijn openingswoord in het Cleantech Park Arnhem. “De logistieke sector staat voor een opeenstapeling van uitdagingen. De recente cyberproblemen bij Albert Heijn laten zien hoe kwetsbaar we zijn. Maar behalve weerbaarheid zetten ook de verduurzamingsopgave, het nijpende personeelstekort en de stijgende kosten de sector onder grote druk. Daar moet je iets mee als bedrijf. Maar wat?”

Om al deze uitdagingen het hoofd te bieden, kunnen logistieke bedrijven gebruikmaken van steeds geavanceerdere technologie, zoals robotica en AI. Maar dat maakt het er niet per se gemakkelijker op, stelt Christiaan Zweers, een van de regisseurs van Logistics Valley die samen met z’n collega-regisseur Martin Gouda als eerste het podium betreedt. “Veel ondernemers die ik spreek gaat al die technologie boven de pet. Elektrische trucks, AI, CSRD; het is simpelweg niet te doen om al die ontwikkelingen bij te houden. Ze hebben hun handen al vol aan het runnen van hun bedrijf.”

Logistics Valley wil bedrijven helpen om die kennis op te bouwen, ze met elkaar in contact brengen en samen met kennisinstellingen als de HAN tot concrete oplossingen komen. “In de Achterhoek hebben we bijvoorbeeld ooit met een groep bedrijven geïnvesteerd in een elektrische truck, zodat iedereen daar ervaring mee kon opdoen”, vertelt Zweers. Ook op het gebied van data, AI en modal shift wil Logistics Valley bedrijven helpen om kennis op te bouwen, vult Martin Gouda aan. Hij is kartrekker van de onlangs opgerichte Logistics Valley Academy. “Met de Academy zullen we de samenwerking rondom deze onderwerpen nog verder gaan stimuleren.”

De mens als succesfactor

Maar ook intern moeten bedrijven de mensen meekrijgen in technologische veranderingen. En juist daar gaat het vaak mis, blijkt tijdens een workshop over verandermanagement. “Bij slechts één op de zes IT-projecten haalt een bedrijf zijn vooraf gestelde doelen”, vertelt Wil Westerburger van adviesbureau Boostlogix. “Veel bedrijven vergeten hun mensen tijdig bij een project te betrekken. Tijdens de livegang komen ze erachter dat die helemaal niet op zo’n nieuw systeem zitten te wachten en gewoon lekker met Excel verdergaan. Zonde van de investering.”

In een goedgevuld bovenlokaal van het Cleantech Park geven Westerburger en zijn collega Eric Oomen tips om zulke frustrerende situaties te voorkomen, zoals: goed communiceren, medewerkers vanaf de start om input vragen en interne ambassadeurs benoemen. “Ja, dat komt allemaal bovenop de technische kant van een project, maar je doet jezelf echt tekort als je niet in ook in je mensen investeert. De kosten hiervan vallen bovendien in het niet bij wat je aan technologie kwijt bent. En als een nieuw systeem niet wordt gebruikt, ben je sowieso je investering kwijt.”

Als AI je vakmanschap overneemt

Als medewerkers al moeite hebben met de invoering van een nieuw IT-systeem, wat betekent dat dan voor de acceptatie van AI? “AI is veel ingrijpender, omdat het niet alleen taken van mensen overneemt, maar hun hele identiteit beïnvloedt”, stelt maatschappelijk ondernemer en AI-expert Hans Hoornstra tijdens zijn keynote. Hij noemt het voorbeeld van een machine-operator die ontdekt dat AI op basis van trillingen, geluid en temperatuur veel beter storingen kan voorspellen dan hijzelf. “Dat raakt aan zijn trots en vakmanschap. Zo’n man heeft bovendien ooit bewust voor een praktisch beroep gekozen en nu zit hij de hele dag naar schermpjes te kijken.”

Hoornstra waarschuwt ervoor de invoering van AI als een gewoon IT-project te benaderen: nieuwe software installeren, medewerkers op cursus sturen en klaar. “Als medewerkers hun vakmanschap overbodig zien worden of bang zijn hun baan te verliezen, gaat dat nooit werken.” Volgens hem moet je daarom eerst het gesprek aangaan. Hoe denken medewerkers dat hun werk gaat veranderen? Wat vinden ze belangrijk in hun werk en waarin zouden ze zich willen ontwikkelen? “Dat zijn gevoelige gesprekken, omdat werk nauw verbonden is met iemands identiteit. Maar als je niet begrijpt waar de weerstand vandaan komt, kun je cursussen aanbieden wat je wilt.” Hoornstra noemt dit ‘de weg onderlangs’. Die lijkt misschien langer, maar is volgens hem uiteindelijk sneller.

En dan zijn er nog de ethische dilemma’s rond AI. Hoornstra haalt het klassieke trolleyprobleem aan: een op hol geslagen trein dreigt vijf mensen te overrijden. Door een wissel om te zetten, kun je de trein naar een ander spoor leiden, maar daar staat één persoon. Wat doe je? Vanuit de zaal wordt de link gelegd met zelfrijdende vrachtwagens. Hoe leer je een machine morele afwegingen te maken? Een AI-agent die een klant belt over een vertraagde zending is handig, maar wil je dat zo’n systeem ook een medewerker vertelt dat hij is ontslagen? Volgens Hoornstra moeten we goed nadenken over welke beslissingen we aan AI overlaten en wie daarvoor verantwoordelijk is. “Het is mooi om machines van alles te leren, maar we moeten eerst zelf leren hoe we hier mee om willen gaan.”

AI kan mensen ook verbinden

Maar AI hoeft menselijke relaties niet alleen onder druk te zetten. De technologie kan mensen ook dichter bij elkaar brengen, blijkt tijdens een workshop over realtime vertaaltechnologie. Hierin demonstreert Rens van Damme van technologiebedrijf Tint hoe medewerkers van verschillende nationaliteiten met behulp van oortjes of een augmented reality-bril ieder in hun eigen taal met elkaar kunnen praten. “In onze magazijnen werken mensen van veertien verschillende nationaliteiten. De onboarding en werkinstructies zijn al meertalig, maar in de kantine zoeken medewerkers toch vooral collega’s met dezelfde moedertaal op”, vertelt Maria Libregts van transportbedrijf Cornelissen Groep. “Het zou mooi zijn als deze technologie daar verandering in kan brengen.”

Libregts vertelt haar verhaal op uitnodiging van Henri Grolleman, die binnen het Practoraat Logistiek onderzoek doet naar deze vertaaltechnologie. Het practoraat is een samenwerking tussen de HAN en hogeschool Windesheim in Zwolle. “Dankzij AI wordt realtime vertalen steeds sneller en natuurlijker”, legt Grolleman uit. “Het systeem hoeft niet meer te wachten tot iemand is uitgesproken, maar kan al tijdens het spreken beginnen met vertalen.” Vanuit de zaal wordt enthousiast gereageerd. “Dit zou ideaal zijn voor de dagstart in ons magazijn”, merkt een bezoeker op. “Die doen we nu altijd in het Engels, maar ik heb het gevoel dat lang niet iedereen begrijpt wat er wordt gezegd.”

Grolleman is tevreden met de enthousiaste reacties, maar waarschuwt dat technologie niet alle barrières tussen mensen kan wegnemen. “Logistiek managers hopen vaak dat dit soort technologie tot een inclusievere werksfeer leidt.” Dat medewerkers vaker een praatje maken met hun anderstalige collega’s en tijdens een bedrijfsborrel eens bij elkaar aan tafel gaan zitten. “Die verwachting wil ik wel een beetje temperen. Want deze sociale contacten draaien niet alleen om taal, maar ook om culturele verschillen. De kloof tussen mensen ontstaat vaak niet door de taal waarin je iets zegt, maar door wát je zegt.”

Kennis opdoen in living labs

Als het evenement in Arnhem één ding duidelijk maakt, is dat kennisdeling en samenwerking belangrijker worden dan ooit. “Zeker als mkb-bedrijf beschik je nu eenmaal niet over de staf en de middelen om zelf onderzoek te doen”, benadrukt Martin Gouda van de Logistics Valley Academy na afloop. “Via initiatieven als het Practoraat Logistiek en andere living labs willen we ze in contact brengen met kennisinstellingen en studenten, zodat ze samen tot oplossingen komen.” Daarnaast werkt de Academy aan een kennisbank waar bestaande kennis van onder meer de HAN en de Topsector Logistiek meer toegankelijk wordt gemaakt en ondernemers niet steeds opnieuw het wiel hoeven uit te vinden.

De logistieke toekomst is in beweging. Met goed doordachte inzet van AI, oog voor de menselijke maat en vooral samen kunnen we ervoor zorgen dat die beweging de goede kant op gaan.

Het jaarevent in één oogopslag! De belangrijkste inzichten, inspirerende ideeën en gesprekken zijn samengebracht in een visueel verslag

Logistieke veerkracht begint bij mensen! Ontdek hoe samenwerking en slimme keuzes bijdragen aan een weerbare logistieke keten in de presentatie van Hans Moonen (Topsector Logistiek).